Chiều ngày 5/1, TAND TP Hà Nội đã mở phiên tòa xét hỏi các bị cáo trong vụ án đưa và nhận hối lộ quy mô lớn tại Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), với tổng số tiền bị cáo buộc lên tới hơn 100 tỷ đồng. Vụ án gây chú ý đặc biệt khi nhiều cựu lãnh đạo thừa nhận hành vi nhận tiền gắn liền với việc ký hồ sơ cấp phép.
“Ký xong là nhận tiền” – lời khai gây chấn động tại phiên tòa
Tại phiên xét hỏi, cựu Cục trưởng Nguyễn Thanh Phong thừa nhận đã nhiều lần nhận tiền từ cấp dưới sau khi ký hồ sơ cấp giấy tiếp nhận đăng ký công bố sản phẩm. Mức tiền ông nhận dao động từ 1 triệu đến 3,5 triệu đồng cho mỗi bộ hồ sơ, tùy từng phòng ban và từng thời điểm.
Ông Phong khai rằng bản thân không trực tiếp thỏa thuận mức tiền với doanh nghiệp, cũng không quan tâm đến việc phân chia giữa các cá nhân. Tuy nhiên, ông thừa nhận đây là khoản tiền không được phép thu theo quy định pháp luật và đã nhận thức rõ sai phạm của mình.
Theo cáo trạng, từ năm 2018 đến 2025, một số lãnh đạo và chuyên viên của Cục An toàn thực phẩm đã lợi dụng các quy định pháp luật còn chung chung để hình thành cơ chế “xin – cho”, trong đó mỗi bộ hồ sơ được “định giá” từ 5 đến 10 triệu đồng.
Cấp phó thừa nhận nhận tiền sau khi ký hồ sơ
Hai cựu Cục phó là Nguyễn Hùng Long và Đỗ Hữu Tuấn cũng thừa nhận hành vi nhận tiền từ cấp dưới sau khi ký duyệt hồ sơ.
Ông Long khai đã ký hơn 10.000 hồ sơ và nhận khoảng 2 triệu đồng mỗi bộ, với lý do được nói là “doanh nghiệp cảm ơn”. Việc đưa tiền diễn ra trực tiếp tại phòng làm việc, không có chứng từ, không chuyển khoản.
Trong khi đó, ông Đỗ Hữu Tuấn khai nhận:
“Cứ ký xong một thời gian là nhận tiền”.
Ông Tuấn cho biết mình được thông báo sẽ nhận 2 triệu đồng mỗi hồ sơ, còn phần của lãnh đạo cấp trên do người khác tự chuyển. Tổng số tiền ông bị cáo buộc nhận là hơn 4,3 tỷ đồng.
Góc nhìn pháp lý: Hành vi cấu thành tội gì?
Từ góc độ pháp luật hình sự, các hành vi nêu trên đủ yếu tố cấu thành tội Nhận hối lộ, theo quy định của Bộ luật Hình sự.
1. Không cần “thỏa thuận trước” vẫn là nhận hối lộ
Một điểm đáng chú ý trong vụ án là nhiều bị cáo khai không trực tiếp thỏa thuận giá tiền, chỉ “nhận sau khi ký”. Tuy nhiên, theo pháp luật hình sự:
Chỉ cần nhận tiền hoặc lợi ích vật chất
Có liên quan đến việc thực hiện hoặc không thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn
→ Đã đủ yếu tố cấu thành tội nhận hối lộ, không phụ thuộc vào việc có thỏa thuận trước hay không.
2. “Tiền doanh nghiệp cảm ơn” không phải là tình tiết loại trừ trách nhiệm
Lập luận cho rằng tiền nhận được là “doanh nghiệp cảm ơn” hoặc dùng để làm từ thiện không làm thay đổi bản chất pháp lý của hành vi. Pháp luật không cho phép cán bộ, công chức nhận bất kỳ khoản lợi ích nào gắn với việc giải quyết công việc thuộc thẩm quyền.
3. Trách nhiệm đặc biệt nghiêm trọng của người đứng đầu
Theo cáo trạng, cựu Cục trưởng Nguyễn Thanh Phong bị xác định là người đồng ý chủ trương, tạo điều kiện cho cấp dưới nhận tiền và hưởng lợi lớn nhất. Trong các vụ án tham nhũng, vai trò chỉ đạo và tổ chức là tình tiết đặc biệt nghiêm trọng, có thể dẫn đến mức hình phạt cao hơn.
Ý nghĩa pháp lý và cảnh báo từ vụ án
Vụ án tại Cục An toàn thực phẩm cho thấy:
Nguy cơ tham nhũng nảy sinh từ cơ chế quản lý thiếu minh bạch
Trách nhiệm cá nhân không thể né tránh dù viện dẫn lý do “không biết chi tiết”
Mọi khoản tiền gắn với việc giải quyết thủ tục hành chính đều tiềm ẩn rủi ro hình sự
Đây là bài học pháp lý quan trọng cho cán bộ, công chức trong việc thực thi công vụ, đồng thời là lời cảnh báo mạnh mẽ về hậu quả của hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn để trục lợi.
