Ly hôn không chỉ chấm dứt quan hệ hôn nhân mà còn kéo theo việc giải quyết quyền, nghĩa vụ về tài sản giữa vợ và chồng. Việc chia tài sản khi ly hôn được pháp luật Việt Nam quy định khá rõ ràng nhằm bảo đảm quyền lợi hợp pháp của các bên, đặc biệt là người yếu thế. Dưới đây là những nguyên tắc cơ bản cần nắm rõ.
1. Phân biệt tài sản chung và tài sản riêng
Trước khi chia tài sản, Tòa án sẽ xác định đâu là tài sản chung, đâu là tài sản riêng của vợ chồng.
Tài sản chung bao gồm: tài sản do vợ chồng tạo ra trong thời kỳ hôn nhân; thu nhập từ lao động, kinh doanh; hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sản riêng (trừ trường hợp có thỏa thuận khác).
Tài sản riêng gồm: tài sản có trước hôn nhân; tài sản được thừa kế riêng, được tặng cho riêng; tài sản phục vụ nhu cầu thiết yếu của mỗi người; tài sản được chia riêng trong thời kỳ hôn nhân theo thỏa thuận.
Nguyên tắc chung là tài sản riêng của ai thì thuộc về người đó, không đưa vào phân chia khi ly hôn, trừ trường hợp tài sản riêng đã được nhập vào khối tài sản chung.
2. Ưu tiên thỏa thuận giữa vợ và chồng
Pháp luật khuyến khích vợ chồng tự thỏa thuận về việc chia tài sản. Nếu sự thỏa thuận này là tự nguyện, không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội thì sẽ được Tòa án công nhận.
Chỉ khi không đạt được thỏa thuận, Tòa án mới tiến hành chia tài sản theo quy định pháp luật.
3. Chia tài sản chung theo nguyên tắc “chia đôi nhưng có tính đến các yếu tố”
Tài sản chung về nguyên tắc được chia đôi, tuy nhiên việc chia không phải lúc nào cũng là 50/50 tuyệt đối. Tòa án sẽ xem xét các yếu tố sau:
Công sức đóng góp của mỗi bên vào việc tạo lập, duy trì và phát triển khối tài sản chung;
Hoàn cảnh gia đình và tình trạng của vợ, chồng sau khi ly hôn;
Bảo vệ quyền lợi chính đáng của bên yếu thế hơn, đặc biệt là người trực tiếp nuôi con;
Lỗi của mỗi bên trong việc vi phạm quyền, nghĩa vụ của vợ chồng (như ngoại tình, bạo lực gia đình…).
4. Chia bằng hiện vật hoặc bằng giá trị
Tài sản có thể được chia bằng hiện vật (nhà, đất, xe…) nếu có thể phân chia được. Trường hợp không thể chia bằng hiện vật thì sẽ chia theo giá trị, bên nhận tài sản có giá trị lớn hơn phải thanh toán phần chênh lệch cho bên còn lại.
5. Nghĩa vụ tài sản và nợ chung
Khi ly hôn, nợ chung của vợ chồng phát sinh trong thời kỳ hôn nhân nhằm phục vụ nhu cầu chung của gia đình vẫn phải được giải quyết. Mỗi bên có nghĩa vụ liên đới thực hiện nghĩa vụ tài sản này, trừ khi có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định riêng.
6. Tài sản gắn liền với quyền sử dụng đất
Đối với quyền sử dụng đất, việc chia tài sản còn phụ thuộc vào nguồn gốc đất, thời điểm được cấp, hình thức sử dụng và đối tượng đứng tên trên giấy chứng nhận. Đây là nhóm tài sản thường phát sinh tranh chấp phức tạp và cần xem xét kỹ lưỡng từng trường hợp cụ thể.
Kết luận
Nguyên tắc chia tài sản khi ly hôn không chỉ đơn thuần là chia đều mà còn nhằm bảo đảm công bằng, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của vợ, chồng và con cái. Trong những vụ việc có giá trị tài sản lớn hoặc tranh chấp phức tạp, việc tham vấn luật sư là cần thiết để hạn chế rủi ro pháp lý.
