Khi Nhà nước thu hồi đất để phục vụ mục đích quốc phòng, an ninh hoặc phát triển kinh tế – xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, việc bồi thường cho người sử dụng đất phải tuân thủ những nguyên tắc bồi thường đất theo quy định pháp luật nhằm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người bị thu hồi đất.
Bồi thường đất phải đúng đối tượng
Nguyên tắc đầu tiên là chỉ bồi thường cho người sử dụng đất hợp pháp. Người được bồi thường phải là người:
Có quyền sử dụng đất hợp pháp
Đang trực tiếp sử dụng đất tại thời điểm Nhà nước thu hồi
Không vi phạm pháp luật về đất đai dẫn đến việc bị thu hồi
Trường hợp không đủ điều kiện bồi thường thì Nhà nước xem xét hỗ trợ theo chính sách cụ thể.
Bồi thường theo giá trị quyền sử dụng đất hợp pháp
Việc bồi thường đất phải căn cứ vào giá trị quyền sử dụng đất hợp pháp của người bị thu hồi. Giá trị này được xác định theo:
Loại đất
Thời hạn sử dụng đất
Mục đích sử dụng đất được công nhận
Bồi thường không dựa trên giá giao dịch tự do trên thị trường mà được xác định theo quy định pháp luật và quyết định của cơ quan có thẩm quyền.
Ưu tiên bồi thường bằng đất có cùng mục đích sử dụng
Một trong những nguyên tắc quan trọng là ưu tiên bồi thường bằng đất nếu địa phương có quỹ đất phù hợp. Trường hợp không có đất để bồi thường thì người bị thu hồi đất được bồi thường bằng tiền.
Nguyên tắc này nhằm:
Giữ ổn định đời sống, sản xuất của người dân
Hạn chế xáo trộn khi người dân bị thu hồi đất
Bảo đảm công khai, minh bạch và dân chủ
Quá trình bồi thường đất phải được thực hiện:
Công khai phương án bồi thường
Minh bạch về mức giá, diện tích, loại đất
Có sự tham gia, ý kiến của người bị thu hồi đất
Người dân có quyền được biết, được giải thích và được phản hồi về phương án bồi thường trước khi quyết định thu hồi đất được thực hiện.
Bồi thường kịp thời, đúng trình tự, thủ tục
Việc bồi thường phải được thực hiện đúng thời điểm, theo đúng trình tự, thủ tục do pháp luật quy định. Người bị thu hồi đất chỉ phải bàn giao đất sau khi:
Đã nhận đủ tiền bồi thường
Hoặc được bố trí đất, nhà tái định cư theo phương án đã phê duyệt
Việc chậm chi trả hoặc chi trả không đầy đủ là hành vi vi phạm pháp luật.
Bảo đảm quyền khiếu nại, khởi kiện của người dân
Người bị thu hồi đất có quyền:
Khiếu nại quyết định thu hồi đất
Khiếu nại phương án bồi thường
Khởi kiện ra tòa án nếu quyền lợi hợp pháp bị xâm phạm
Đây là nguyên tắc bảo đảm quyền tiếp cận công lý và kiểm soát việc thực thi quyền lực nhà nước trong lĩnh vực đất đai.
Kết luận
Các nguyên tắc bồi thường đất theo quy định pháp luật được xây dựng nhằm bảo đảm sự công bằng, minh bạch và ổn định xã hội khi Nhà nước thu hồi đất. Việc hiểu rõ các nguyên tắc này giúp người dân:
Chủ động bảo vệ quyền lợi hợp pháp
Tránh bị thiệt thòi khi thực hiện bồi thường
Sử dụng đúng quyền khiếu nại, khởi kiện khi cần thiết
