Tranh chấp ranh giới đất là dạng tranh chấp đất đai phổ biến, thường xảy ra giữa các thửa đất liền kề. Việc nhận diện đúng nguyên nhân phát sinh tranh chấp có ý nghĩa quan trọng trong phòng ngừa rủi ro pháp lý và lựa chọn phương án giải quyết phù hợp, hiệu quả.
1. Ranh giới đất không được xác định rõ ràng
Nhiều thửa đất được sử dụng từ lâu nhưng không có mốc giới cụ thể, ranh giới chỉ được xác định bằng lời nói hoặc tập quán địa phương. Theo thời gian, mốc giới bị thay đổi hoặc không còn rõ ràng, dẫn đến việc các bên không thống nhất về phạm vi sử dụng đất.
2. Mốc giới bị mất, bị dịch chuyển
Mốc giới đất có thể bị mất hoặc dịch chuyển do:
Tác động của thiên tai như sạt lở, ngập úng
Quá trình canh tác, xây dựng làm thay đổi hiện trạng đất
Việc tự ý dời mốc giới của một bên
Khi mốc giới ban đầu không còn, việc xác định lại ranh giới dễ phát sinh tranh chấp.
3. Sự khác biệt giữa thực tế sử dụng và giấy tờ pháp lý
Một nguyên nhân phổ biến là diện tích, ranh giới ghi trong giấy chứng nhận không trùng khớp với hiện trạng sử dụng đất. Điều này thường xuất phát từ:
Đo đạc thủ công, thiếu chính xác trước đây
Hồ sơ địa chính lập không đồng bộ
Sai sót trong quá trình cấp giấy chứng nhận
Sự chênh lệch này dễ dẫn đến tranh chấp khi đo đạc lại hoặc khi phát sinh giao dịch đất đai.
4. Lấn chiếm đất trong quá trình xây dựng
Việc xây dựng nhà ở, tường rào, công trình phụ mà không xác định rõ ranh giới có thể dẫn đến lấn sang đất liền kề. Khi công trình đã hoàn thành, tranh chấp thường trở nên phức tạp và khó giải quyết hơn do liên quan đến tháo dỡ, bồi thường.
5. Chuyển nhượng, thừa kế đất không xác định rõ ranh giới
Trong nhiều trường hợp, đất được chuyển nhượng, tặng cho hoặc thừa kế nhưng các bên không tiến hành đo đạc, xác định lại ranh giới. Người nhận đất chỉ sử dụng theo hiện trạng, đến khi phát sinh mâu thuẫn với hộ liền kề thì mới nảy sinh tranh chấp.
6. Thiếu hiểu biết pháp luật đất đai
Việc không nắm rõ quy định pháp luật về ranh giới, mốc giới và quyền sử dụng đất khiến nhiều người:
Tự ý thay đổi ranh giới
Áp dụng sai tập quán địa phương
Không thực hiện đúng thủ tục pháp lý cần thiết
Điều này làm gia tăng nguy cơ phát sinh tranh chấp ranh giới đất.
7. Mâu thuẫn cá nhân, quan hệ láng giềng xấu đi
Trong một số trường hợp, tranh chấp ranh giới đất không chỉ xuất phát từ yếu tố pháp lý mà còn do mâu thuẫn cá nhân, tranh chấp nhỏ kéo dài, dẫn đến việc các bên lợi dụng vấn đề ranh giới đất để gây sức ép hoặc khiếu kiện lẫn nhau.
