Khởi kiện dân sự là gì?
Khởi kiện dân sự là việc cá nhân, cơ quan hoặc tổ chức nộp đơn yêu cầu Tòa án có thẩm quyền giải quyết tranh chấp dân sự nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình khi cho rằng quyền đó bị xâm phạm.
Thông qua việc khởi kiện, người khởi kiện đề nghị Tòa án xem xét, ra bản án hoặc quyết định buộc bên vi phạm thực hiện nghĩa vụ dân sự, bồi thường thiệt hại hoặc chấm dứt hành vi trái pháp luật.
Các tranh chấp nào được khởi kiện dân sự?
Khởi kiện dân sự thường áp dụng đối với các tranh chấp như:
Tranh chấp hợp đồng (mua bán, vay tiền, thuê tài sản, dịch vụ…)
Tranh chấp quyền sở hữu tài sản
Tranh chấp thừa kế
Tranh chấp đất đai, nhà ở
Tranh chấp hôn nhân và gia đình (ly hôn, nuôi con, chia tài sản)
Yêu cầu bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng
Điều kiện để khởi kiện dân sự
Không phải mọi yêu cầu đều được Tòa án thụ lý. Để khởi kiện dân sự hợp lệ, cần đáp ứng các điều kiện sau:
1. Có quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm
Người khởi kiện phải chứng minh:
Quyền, lợi ích hợp pháp của mình đang bị xâm phạm hoặc
Có tranh chấp thực tế xảy ra
Nếu không có quyền lợi liên quan trực tiếp, Tòa án có thể từ chối thụ lý vụ án.
2. Có đủ năng lực khởi kiện
Cá nhân phải có năng lực hành vi dân sự đầy đủ
Trường hợp chưa đủ năng lực, phải thông qua người đại diện hợp pháp
Cơ quan, tổ chức khởi kiện thông qua người đại diện theo pháp luật hoặc được ủy quyền
3. Vụ việc thuộc thẩm quyền của Tòa án
Vụ việc khởi kiện phải thuộc:
Thẩm quyền giải quyết của Tòa án
Đúng loại tranh chấp, đúng cấp Tòa án và đúng địa bàn
Nếu nộp sai thẩm quyền, hồ sơ có thể bị trả lại.
4. Còn trong thời hiệu khởi kiện
Thời hiệu khởi kiện là khoảng thời gian pháp luật cho phép người có quyền được yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp.
Nếu hết thời hiệu, Tòa án có thể từ chối giải quyết, trừ một số trường hợp đặc biệt theo quy định.
5. Có đơn khởi kiện và tài liệu, chứng cứ hợp lệ
Người khởi kiện cần chuẩn bị:
Đơn khởi kiện đúng hình thức
Tài liệu, chứng cứ chứng minh yêu cầu khởi kiện
Giấy tờ nhân thân hoặc pháp lý liên quan
Thiếu hoặc không hợp lệ có thể bị yêu cầu sửa đổi, bổ sung.
Trường hợp nào không được khởi kiện dân sự?
Một số trường hợp Tòa án sẽ không thụ lý, ví dụ:
Vụ việc không thuộc thẩm quyền của Tòa án
Không có tranh chấp thực tế
Đã có bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật
Hết thời hiệu khởi kiện theo quy định
Kết luận
Khởi kiện dân sự là quyền hợp pháp của cá nhân, tổ chức nhằm bảo vệ quyền và lợi ích của mình. Tuy nhiên, để vụ án được Tòa án thụ lý và giải quyết, người khởi kiện cần đáp ứng đầy đủ các điều kiện về chủ thể, thẩm quyền, thời hiệu và hồ sơ theo quy định pháp luật.
