Trong lĩnh vực thừa kế, di chúc là căn cứ quan trọng để xác định ý chí của người để lại tài sản. Tuy nhiên, không phải mọi di chúc đều có giá trị pháp lý. Vậy di chúc hợp pháp là gì theo quy định pháp luật và cần đáp ứng những điều kiện nào để được công nhận?
Di chúc hợp pháp là gì?
Di chúc hợp pháp là di chúc được lập phù hợp với các điều kiện do pháp luật quy định, thể hiện ý chí tự nguyện của người lập di chúc nhằm định đoạt tài sản của mình sau khi qua đời, và được pháp luật công nhận giá trị thi hành.
Chỉ khi di chúc đáp ứng đầy đủ các điều kiện hợp pháp thì mới được dùng làm căn cứ chia di sản thừa kế.
Điều kiện để di chúc được coi là hợp pháp
Một di chúc được xem là hợp pháp khi đáp ứng đồng thời các điều kiện sau:
1. Người lập di chúc có năng lực hành vi dân sự
Người lập di chúc phải:
Minh mẫn, sáng suốt tại thời điểm lập di chúc
Không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép
Có đầy đủ năng lực hành vi dân sự theo quy định pháp luật
Nếu người lập di chúc mất khả năng nhận thức hoặc làm chủ hành vi, di chúc có thể bị tuyên vô hiệu.
2. Nội dung di chúc không vi phạm pháp luật, đạo đức xã hội
Nội dung di chúc phải:
Không trái quy định pháp luật
Không trái đạo đức xã hội
Không xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người khác
Ví dụ: di chúc nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản hoặc phân chia tài sản không thuộc quyền sở hữu của người lập di chúc sẽ không hợp pháp.
3. Hình thức di chúc đúng quy định
Di chúc có thể được lập dưới nhiều hình thức, như:
Di chúc bằng văn bản
Di chúc có công chứng hoặc chứng thực
Di chúc bằng miệng (trong trường hợp đặc biệt)
Mỗi hình thức di chúc đều phải tuân thủ điều kiện chặt chẽ về hình thức, nếu không sẽ không có giá trị pháp lý.
Các loại di chúc hợp pháp phổ biến
Trong thực tế, các loại di chúc hợp pháp thường gặp gồm:
Di chúc bằng văn bản không có người làm chứng
Di chúc bằng văn bản có người làm chứng
Di chúc bằng văn bản có công chứng hoặc chứng thực
Di chúc miệng trong trường hợp khẩn cấp
Trong đó, di chúc bằng văn bản có công chứng hoặc chứng thực thường có giá trị pháp lý cao và ít xảy ra tranh chấp nhất.
Trường hợp di chúc không được coi là hợp pháp
Di chúc có thể bị tuyên không hợp pháp nếu:
Người lập di chúc không minh mẫn
Di chúc bị ép buộc, giả mạo
Hình thức không đúng quy định
Nội dung vi phạm pháp luật
Di chúc bị sửa chữa, tẩy xóa không hợp lệ
Khi di chúc không hợp pháp, việc chia di sản sẽ được thực hiện theo pháp luật, không theo nội dung di chúc.
Lưu ý khi lập di chúc để tránh tranh chấp
Để di chúc có giá trị pháp lý và hạn chế tranh chấp, người lập di chúc nên:
Lập di chúc khi còn minh mẫn, rõ ràng
Mô tả cụ thể tài sản và người được hưởng
Ưu tiên công chứng hoặc chứng thực
Nhờ tư vấn pháp lý trước khi lập di chúc
Việc lập di chúc đúng quy định không chỉ bảo vệ ý chí cá nhân mà còn giúp tránh mâu thuẫn, tranh chấp thừa kế về sau.
