Chiều 2/2, Tòa phúc thẩm TAND Tối cao tại TP HCM đã tuyên giảm đáng kể hình phạt đối với bà Lê Thị Mỹ Châu, Chủ tịch HĐQT Công ty TNHH Đầu tư và Phát triển Mỹ Châu Pharmacy Group, trong vụ án liên quan đến việc đưa tiền nhằm “chạy án”.
Theo phán quyết phúc thẩm, bà Châu được giảm từ 17 năm tù xuống còn 4 năm tù về tội Đưa hối lộ, sau khi hội đồng xét xử ghi nhận nhiều tình tiết giảm nhẹ quan trọng chưa được cấp sơ thẩm xem xét.
Diễn biến chính của vụ án
Trước đó, bà Châu bị kết án do đã đưa 7 tỷ đồng cho Lê Quốc Kháng – một ca sĩ – với mục đích nhờ can thiệp để một người quen được tại ngoại và gặp gia đình trong quá trình tố tụng hình sự. Kháng tự giới thiệu có quan hệ với người có chức vụ cao, tạo niềm tin để nhận tiền.
Kháng sau đó liên hệ với Lê Nguyễn Hoàng Nam, khi đó là cán bộ công an, để tìm cách “lo việc”. Tuy nhiên, phần lớn số tiền không được sử dụng đúng như thỏa thuận mà bị Kháng chiếm đoạt cho mục đích cá nhân.
Ở cấp phúc thẩm, Kháng bị giữ nguyên mức án 18 năm tù về tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản, trong khi bị cáo Nam được giảm án từ 8 năm xuống còn 4 năm 6 tháng tù do có thái độ hợp tác và khắc phục hậu quả.
Vì sao bà Mỹ Châu được giảm án “khủng”?
Hội đồng xét xử phúc thẩm cho rằng, mặc dù việc kết tội bà Châu ở cấp sơ thẩm là có căn cứ, nhưng mức hình phạt ban đầu là quá nghiêm khắc.
Các yếu tố then chốt dẫn đến việc giảm án gồm:
Bị cáo tự giác khai báo hành vi sai phạm trước khi bị phát hiện
Thay đổi nhận thức rõ rệt, thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải
Có nhiều đóng góp xã hội, hoạt động thiện nguyện trong quá trình kinh doanh
Đủ điều kiện áp dụng khoản 7 Điều 364 Bộ luật Hình sự, cho phép xem xét miễn hoặc giảm mạnh hình phạt đối với người đưa hối lộ nhưng chủ động khai báo sớm
Đây là tình tiết đặc biệt quan trọng mà cấp sơ thẩm chưa áp dụng.
Bình luận dưới góc độ trách nhiệm hình sự
1. Người đưa tiền vẫn có thể phạm tội, dù “không gặp người có chức vụ”
Một điểm đáng chú ý trong vụ án là lập luận của bà Châu cho rằng người nhận tiền “không có chức vụ, quyền hạn” nên không thể cấu thành hành vi đưa hối lộ. Tuy nhiên, trong thực tiễn xét xử, ý chí chủ quan của người đưa tiền nhằm tác động đến hoạt động tố tụng mới là yếu tố then chốt để xác định trách nhiệm hình sự.
Chỉ cần chứng minh mục đích đưa tiền là để tác động đến người có thẩm quyền, hành vi đã đủ yếu tố cấu thành tội phạm.
2. Giá trị rất lớn của việc tự giác khai báo sớm
Vụ án cho thấy rõ sự khác biệt rất lớn giữa khai báo trước khi bị phát hiện và khai báo sau khi vụ án đã bị khởi tố. Khoản 7 Điều 364 Bộ luật Hình sự được áp dụng đã giúp mức án của bị cáo giảm tới 13 năm tù, một con số mang tính bước ngoặt.
3. Không phải mọi “chạy án” đều là lừa đảo, nhưng ranh giới rất mong manh
Trong vụ việc này, hành vi của Kháng bị xác định là lừa đảo chiếm đoạt tài sản, do không có khả năng thực hiện như cam kết và chiếm đoạt phần lớn số tiền. Điều này cho thấy ranh giới giữa “trung gian”, “môi giới” và “lừa đảo” trong các vụ việc liên quan đến tố tụng là cực kỳ mong manh và phụ thuộc vào bản chất hành vi thực tế.
4. Doanh nhân càng cần thận trọng với rủi ro hình sự
Vụ án là bài học lớn cho giới doanh nhân: khi vướng vào các vụ việc hình sự, việc tìm đến các kênh không chính thống có thể khiến người đi “nhờ vả” từ vị trí nạn nhân trở thành bị cáo trong vụ án hình sự nghiêm trọng.
Kết luận
Bản án phúc thẩm trong vụ bà chủ chuỗi nhà thuốc Mỹ Châu cho thấy chính sách hình sự mang tính khoan hồng, nhưng chỉ áp dụng cho người thực sự nhận thức sai phạm và chủ động khắc phục hậu quả sớm. Đồng thời, đây cũng là lời cảnh báo rõ ràng về rủi ro pháp lý cực lớn của hành vi “chạy án” dưới bất kỳ hình thức nào.
