Trong thực tế giải quyết tranh chấp thừa kế, rất nhiều trường hợp di chúc không được công nhận do không đáp ứng đủ điều kiện pháp luật. Vì vậy, việc hiểu rõ điều kiện để di chúc được coi là hợp pháp là yếu tố then chốt nhằm bảo đảm ý chí của người để lại di sản được thực hiện đúng.
Di chúc hợp pháp phải đáp ứng những điều kiện nào?
Một di chúc chỉ được coi là hợp pháp khi đồng thời đáp ứng đầy đủ các điều kiện về chủ thể, nội dung và hình thức theo quy định pháp luật.
1. Người lập di chúc có năng lực hành vi dân sự
Người lập di chúc phải:
Có đầy đủ năng lực hành vi dân sự tại thời điểm lập di chúc
Minh mẫn, sáng suốt, làm chủ được hành vi của mình
Không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép
Nếu chứng minh được người lập di chúc không còn khả năng nhận thức hoặc bị ép buộc, thì di chúc có thể bị tuyên vô hiệu toàn bộ hoặc một phần.
2. Ý chí lập di chúc là hoàn toàn tự nguyện
Di chúc phải thể hiện ý chí thật sự của người lập, không chịu bất kỳ sự tác động trái pháp luật nào từ người khác.
Trường hợp di chúc được lập do:
Bị ép buộc
Bị đe dọa
Bị lừa dối
thì sẽ không được coi là hợp pháp, dù hình thức có đúng quy định.
3. Nội dung di chúc không vi phạm pháp luật và đạo đức xã hội
Nội dung di chúc phải bảo đảm:
Không trái quy định pháp luật
Không trái đạo đức xã hội
Không xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người khác
Ví dụ: định đoạt tài sản không thuộc quyền sở hữu của mình hoặc nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản đều có thể khiến di chúc không hợp pháp.
4. Hình thức di chúc đúng quy định pháp luật
Di chúc có thể được lập dưới các hình thức sau:
Di chúc bằng văn bản không có người làm chứng
Di chúc bằng văn bản có người làm chứng
Di chúc bằng văn bản có công chứng hoặc chứng thực
Di chúc miệng trong trường hợp đặc biệt
Mỗi hình thức di chúc đều có điều kiện riêng về hình thức. Nếu không tuân thủ đúng, di chúc có thể bị tuyên vô hiệu.
5. Di chúc miệng phải đáp ứng điều kiện chặt chẽ
Di chúc miệng chỉ được coi là hợp pháp khi:
Người lập di chúc đang trong tình trạng nguy cấp
Có ít nhất hai người làm chứng
Nội dung di chúc được ghi chép lại và xác nhận theo đúng thời hạn luật định
Nếu không đáp ứng đầy đủ các điều kiện này, di chúc miệng sẽ không có giá trị pháp lý.
6. Di chúc không bị sửa chữa, tẩy xóa trái quy định
Di chúc hợp pháp phải:
Rõ ràng, mạch lạc
Không bị sửa chữa, tẩy xóa không có xác nhận hợp lệ
Trường hợp có sửa đổi phải được người lập di chúc xác nhận rõ ràng
Việc tẩy xóa, chỉnh sửa không đúng quy định có thể dẫn đến việc không công nhận toàn bộ hoặc một phần di chúc.
Lưu ý quan trọng khi lập di chúc
Để bảo đảm di chúc được coi là hợp pháp và hạn chế tranh chấp, người lập di chúc nên:
Lập di chúc khi còn minh mẫn
Ghi rõ thông tin tài sản và người thừa kế
Ưu tiên công chứng hoặc chứng thực
Nhờ tư vấn pháp lý trước khi lập di chúc
Việc tuân thủ đúng các điều kiện pháp luật không chỉ giúp di chúc có hiệu lực mà còn bảo vệ ý chí của người để lại di sản một cách trọn vẹn.
