Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản là hành vi phạm tội xảy ra khá phổ biến trong đời sống xã hội, với thủ đoạn ngày càng tinh vi. Việc nhận diện sớm các dấu hiệu của tội phạm này giúp cá nhân và tổ chức chủ động phòng tránh, đồng thời có cơ sở pháp lý để bảo vệ quyền lợi khi xảy ra tranh chấp.
1. Có hành vi gian dối ngay từ đầu
Dấu hiệu quan trọng nhất của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản là hành vi gian dối được thực hiện trước hoặc trong thời điểm chiếm đoạt tài sản. Hành vi gian dối có thể thể hiện dưới nhiều hình thức như:
Cung cấp thông tin sai sự thật;
Giả mạo giấy tờ, danh tính, chức vụ;
Tạo dựng hoàn cảnh, sự kiện không có thật;
Hứa hẹn lợi ích không có khả năng thực hiện.
Chính hành vi gian dối này làm cho người bị hại hiểu sai bản chất sự việc.
2. Làm cho người bị hại tự nguyện giao tài sản
Khác với các tội chiếm đoạt bằng vũ lực, trong tội lừa đảo, người bị hại tự nguyện giao tài sản do tin tưởng vào thông tin gian dối. Việc giao tài sản này xuất phát từ sự nhầm lẫn, bị đánh lừa chứ không phải do bị cưỡng ép.
Đây là dấu hiệu giúp phân biệt rõ tội lừa đảo với các tội danh chiếm đoạt tài sản khác.
3. Mục đích chiếm đoạt tài sản rõ ràng
Người thực hiện hành vi gian dối có mục đích chiếm đoạt tài sản ngay từ đầu. Nếu sau khi nhận tài sản mới phát sinh ý định chiếm đoạt thì có thể thuộc tội danh khác, không phải là lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
Mục đích chiếm đoạt là yếu tố bắt buộc để xác định tội phạm này.
4. Có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi gian dối và hậu quả
Tài sản bị chiếm đoạt phải là hệ quả trực tiếp của hành vi gian dối. Nếu không có hành vi gian dối thì người bị hại sẽ không giao tài sản. Mối quan hệ nhân quả này là căn cứ quan trọng trong việc định tội.
5. Giá trị tài sản và các điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự
Hành vi lừa đảo chỉ bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi:
Giá trị tài sản chiếm đoạt đạt mức luật định; hoặc
Chưa đạt mức luật định nhưng thuộc trường hợp pháp luật quy định phải chịu trách nhiệm hình sự.
Nếu không đủ yếu tố cấu thành tội phạm, hành vi có thể bị xử lý theo hướng dân sự hoặc hành chính.
6. Một số dấu hiệu nhận biết trong thực tế
Trong thực tiễn, tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản thường có các biểu hiện như:
Yêu cầu chuyển tiền gấp, tạo tâm lý cấp bách;
Hứa hẹn lợi nhuận cao bất thường;
Né tránh việc ký kết hợp đồng rõ ràng;
Thông tin cá nhân, tổ chức không minh bạch;
Cắt liên lạc ngay sau khi nhận được tài sản.
Kết luận
Việc nhận biết đúng các dấu hiệu của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản không chỉ giúp phòng ngừa rủi ro mà còn hỗ trợ việc tố giác, xử lý hành vi vi phạm theo đúng quy định pháp luật. Khi có dấu hiệu bị lừa đảo, người bị hại cần kịp thời thu thập chứng cứ và thông báo cho cơ quan có thẩm quyền.
