TAND Hà Nội vừa tuyên án đối với vụ án đưa – nhận hối lộ và gian lận trong lĩnh vực cung ứng thuốc, xảy ra tại nhiều bệnh viện, trung tâm y tế trên cả nước. Vụ án được đánh giá có quy mô lớn, liên quan trực tiếp đến hoạt động khám chữa bệnh bằng bảo hiểm y tế và sử dụng ngân sách nhà nước.
Diễn biến vụ án nhận hối lộ trong ngành y tế
Theo bản án, ông Huỳnh Nguyễn Lộc, cựu Viện trưởng Viện Y dược học dân tộc TP HCM, bị xác định đã nhiều lần nhận “hoa hồng” với tổng số tiền lên tới 47 tỷ đồng từ doanh nghiệp dược để tạo điều kiện cho việc cung ứng thuốc vào đơn vị mình quản lý. Tòa án tuyên phạt ông Lộc 14 năm tù về tội Nhận hối lộ.
Để tránh bị phát hiện, ông Lộc không trực tiếp nhận tiền mà chỉ đạo trợ lý đi lấy, đồng thời sử dụng các “ám hiệu” nhằm xác nhận việc giao nhận. Cách thức này được đánh giá là có tính che giấu, thể hiện rõ ý thức vụ lợi.
Cùng bị xét xử trong vụ án, nhiều lãnh đạo ngành y và bảo hiểm xã hội ở các địa phương khác cũng phải nhận các mức án từ 5 năm đến 9 năm 6 tháng tù vì hành vi nhận tiền trái quy định từ doanh nghiệp dược.
Ở chiều ngược lại, ông Phạm Văn Cách, Chủ tịch Công ty cổ phần dược phẩm Sơn Lâm – người được xác định đã chi tổng cộng 71 tỷ đồng để “bôi trơn”, bị tuyên phạt 15 năm tù cho hai tội danh Đưa hối lộ và Lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Một số bị cáo khác là lãnh đạo doanh nghiệp dược lĩnh mức án lên tới 19 năm tù.
Tòa buộc tất cả các bị cáo phải nộp lại toàn bộ số tiền hưởng lợi bất chính.
Hai nhóm sai phạm nghiêm trọng được xác định
Bản án xác định vụ việc gồm hai nhóm hành vi chính.
Nhóm thứ nhất là gian lận hồ sơ, nguồn gốc thuốc nhằm trục lợi tiền thanh toán bảo hiểm y tế. Doanh nghiệp dược thông đồng với cơ sở khám chữa bệnh để nâng giá thuốc, dán nhãn sai nguồn gốc, qua đó chiếm đoạt hàng chục tỷ đồng từ quỹ bảo hiểm.
Nhóm thứ hai là đưa và nhận hối lộ giữa doanh nghiệp dược và lãnh đạo các bệnh viện, trung tâm y tế nhằm tạo điều kiện trúng thầu, cung ứng thuốc thuận lợi, tránh bị gây khó khăn trong quá trình mua sắm.
Vì sao nhiều người nhận tiền nhưng không bị xử lý?
HĐXX cũng làm rõ việc một số cá nhân có liên quan đến dòng tiền nhưng không bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Theo đánh giá của tòa, các trường hợp này:
Không biết nguồn gốc tiền là do phạm tội mà có
Không hưởng lợi cá nhân
Sử dụng tiền cho hoạt động chung của đơn vị hoặc từ thiện
Do đó, không đủ căn cứ xác định yếu tố lỗi và động cơ vụ lợi để xử lý hình sự.
Góc nhìn pháp lý: ranh giới giữa “bồi dưỡng” và nhận hối lộ
Vụ án cho thấy ranh giới pháp lý rất rõ ràng giữa:
Khoản chi mang tính xã giao, hỗ trợ đúng quy định
Và hành vi nhận tiền gắn với việc làm hoặc không làm một công việc vì lợi ích của người đưa
Dù một số bị cáo cho rằng tiền được dùng cho hoạt động chung của đơn vị hoặc không phục vụ mục đích cá nhân, nhưng nếu việc nhận tiền gắn với quyền quyết định trong đấu thầu, mua sắm, thanh toán thì vẫn bị coi là hành vi nhận hối lộ.
Đối với cán bộ, công chức, người quản lý trong ngành y tế, việc nhận tiền từ doanh nghiệp có liên quan trực tiếp đến lĩnh vực mình phụ trách tiềm ẩn rủi ro pháp lý rất lớn, kể cả khi không trực tiếp “đòi hỏi”.
Ý nghĩa răn đe từ bản án
Bản án được đánh giá có tác dụng răn đe mạnh mẽ trong bối cảnh ngành y tế đang được xã hội đặc biệt quan tâm về tính minh bạch, liêm chính. Tòa án cũng kiến nghị các cơ quan quản lý tăng cường giám sát hoạt động đấu thầu, cung ứng thuốc, tránh để xảy ra cơ chế “xin – cho” và lợi ích nhóm.
Vụ việc là lời cảnh báo rõ ràng rằng mọi hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn để trục lợi trong lĩnh vực y tế đều phải trả giá đắt bằng trách nhiệm hình sự.
